Nghiệp trong kinh Pháp Cú, BÀI SỐ 9, Cấp Cô Ðộc Và Nữ Thần

Câu chuyện này Thế Tôn dạy ở Kỳ Viên, liên quan đến Cấp Cô Ðộc.

Trưởng giả Cấp Cô Ðộc đã chi hết năm trăm bốn mươi triệu của cải cho Tăng đoàn của Phật tại tinh xá Kỳ Viên, một ngày ba lần đến hầu hạ Thế Tôn. Nghĩ rằng những người tập sự và Sa-di hay để ý ông sẽ mang gì cúng dường, nên không bao giờ ông đến tinh xá tay không. Sáng sớm, ông thường đem cháo. Sau giờ thọ thực, ông mang bơ tươi và thuốc men. Buổi chiều mang hương, hoa, cao (mỡ bôi) và y phục.

Dần dần ông nghèo đi, vì ngoài phần cúng dường ông đã cho các nhà buôn mượn một trăm tám mươi triệu, chưa kể một trăm tám mươi triệu dành cho gia đình chôn giấu tại bờ sông đã trôi ra biển lúc đất lở. Tuy thế ông vẫn cúng dường chúng Tăng như trước, dù thức ăn không được ngon lành nữa.

Một hôm Thế Tôn hỏi ông:

– Gia chủ vẫn mang vật thực từ nhà đến cúng dường Tăng chúng chứ?

Ông thưa:

– Vâng, bạch Thế Tôn. Nhưng thức ăn chỉ có cháo chua, vừa ít vừa dở.

– Gia chủ đừng nên buồn phiền khi nghĩ rằng đã dâng lên Thế Tôn thức ăn tồi. Nếu ý định thanh tịnh thì món gì dâng lên chư Phật và những vị khác không thể gọi là xấu tệ được. Ông đã dâng cúng lên tám bậc Thánh. Trước đây trong thời Velàma. Ta đã quấy động toàn nước Ấn Ðộ với rất nhiều phẩm vật, nhưng không khuyên được ai thọ Tam quy. Khó mà tìm được người xứng đáng để dâng cúng. Do đó đừng phiền muộn khi nghĩ rằng món dâng của ông dở tệ.

Nói xong, Thế Tôn đọc kinh Velàma.

Khi Thế Tôn và các Thánh đệ tử bước vào nhà ông Cấp Cô Ðộc, nữ thần ngụ trên cổng không thể ở lại đó, vì sức mạnh thiện đức của các Ngài. Cô định sẽ xúi giục gia chủ đừng trung thành với các Ngài, để các Ngài không vào nhà nữa. Lúc tài sản của ông đang cực thịnh, nữ thần dù có nói ông cũng không nghe, bây giờ nghèo ông sẽ sẵn sàng để ý đến lời cô. Do đó ban đêm cô đến phòng Trưởng giả tự giới thiệu và khuyên ông phải nghĩ đến tương lai; ông đã phung phí biết bao vào Giáo đoàn của Phật, bây giờ nghèo rồi ông vẫn cúng dường, nếu ông vẫn tiếp tục như thế mãi thì chẳng bao lâu ông sẽ không còn một hột cơm lót lòng, hay một mảnh vải che thân. Cô còn lên giọng kẻ cả dạy thêm:

– Sa-môn Gotama có ích lợi gì cho ông? Ðừng dại dột phung phí nữa, hãy để tâm vào chuyện làm ăn và tạo cơ may.

Trưởng giả ngồi im lắng nghe hết, rồi mới bảo:

– Ðây là điều mà cô đến khuyên tôi có phải không? Thế thì, hãy cút đi! Dù cố thuyết trăm, ngàn lần như thế cô cũng chẳng lay chuyển được tôi. Cô đã nói với tôi những điều không đáng nói. Việc gì cô phải ở trong nhà tôi chứ? Hãy ra khỏi nhà tôi tức khắc!

Nữ thần không thể không tuân theo lời nói của một cư sĩ đã chứng quả Dự-lưu, nên lập tức đem con ra khỏi nhà ông.

Nhưng sau đó cô không thể tìm ra chỗ nào khác để ở. Cô đến vị trời cai quản thành kể tội lỗi của mình, xin ông đến nhà Trưởng giả thuyết phục ông tha thứ và cho cô ở lại. Nhưng vị trời từ chối, vì cô đã nói điều không đáng nói. Cô đến Tứ thiên vương, nhưng họ cũng từ chối với cùng một lý do. Rồi cô cầu cứu với thiên chủ Ðế Thích. Ngài bày cho cô khoác y phục của quản gia Trưởng giả, ghi danh sách tài sản của ông đã phân tán, tức là một trăm tám mươi triệu cho nhà buôn mượn, một trăm tám mươi triệu bị cuốn ra biển và một trăm tám mươi triệu không ai giữ ở nơi này nơi nọ, và dùng thần lực đòi và gom lại, xong chất vào kho trống của ông. Làm như vậy để chuộc lỗi, và sau đó xin ông tha thứ cho cô. Nữ thần vâng theo. Công việc hoàn thành, cô đứng trên không chiếu hào quang xuống phòng Trưởng giả trình bày các việc đã làm, và xin ông cho cô chỗ ở, vì hiện nay cô không tìm được nơi nào, nên rất là vất vả mệt nhọc.

Cấp Cô Ðộc dẫn cô đến bậc Toàn Giác, bảo kể lại mọi sự. Nữ thần úp mặt trước Thế Tôn thưa:

– Bạch Thế Tôn! Vì điên rồ con không nhận ra công đức to lớn của Ngài, và đã nói lời xấu ác, xin tha thứ cho con.

Như thế nữ thần đã xin lỗi Thế Tôn lẫn Trưởng giả, và được Thế Tôn khuyên nhủ:

– Ngay trong đời này, Ðại Trưởng giả! Một kẻ làm ác vẫn cảm thấy tốt lành chừng nào hành động ác của họ chưa chín muồi. Nhưng ngay khi hành động ác chín muồi, họ sẽ chỉ thấy xấu. Cũng thế, một người lành thấy việc xấu dữ bao lâu việc thiện của mình chưa chín muồi, nhưng ngay khi hành động thiện chín muồi, họ chỉ thấy tốt lành.

Nói xong Ngài đọc Pháp Cú:

119. “Người ác thấy là hiền.

Khi ác chưa chín muồi,

Khi ác nghiệp chín muồi,

Người ác mới thấy ác.”

 

120. “Người hiền thấy là ác,

Khi thiện chưa chín muồi.

Khi thiện nghiệp chín muồi,

Người hiền thấy là thiện.”

 

Bài học từ câu chuyện trên

  1. Thực tế chung mà xưa nay đều có: lòng muốn làm thiện nhưng tiền thì không có: xưa Cấp Cô Độc cúng dường Tăng chúng đến nổi sạt nghiệp; nay chúng ta nhiều lúc cũng vì làm việc thiện mà hết gia tài.
  2. Lời khuyên của đức Phật: Nếu ý định thanh tịnh thì món gì dâng lên chư Phật và những vị khác không thể gọi là xấu tệ được. Đừng phiền muộn khi nghĩ rằng món dâng của ông dở tệ. Bài học về tâm lý: đừng buồn phiền khi nghĩ rằng không có gì để giúp người khác. Nhấn mạnh lĩnh vực tâm ý khi làm việc thiện: ý định thanh tịnh thì phẩm vật thanh tịnh.
  3. Bài học từ kinh Velama: Cách bố thí và tâm trạng khi bố thí: người thí, vật thí, tâm trạng, thái độ, những người hỗ trợ
  4. Bố thí tạo ra quả dị thục của các nghiệp làm không cẩn thận
  5. Bố thí tạo ra quả dị thục của các nghiệp làm cẩn thận: dầu có bố thí các món thô hay tế, nếu bố thí có cẩn thận, bố thí có chú tâm, bố thí tự tay mình, bố thí những vật không quăng bỏ đi, bố thí có nghĩ đến tương lai; chỗ nào, chỗ nào, sự bố thí ấy sanh quả dị thục, thời tâm thiên về thưởng thức các món ăn thù diệu, tâm thiên về thưởng thức y áo thù diệu, tâm thiên về thưởng thức các cỗ xe thù diệu, tâm thiên về thưởng thức năm dục công đức thù diệu. Và các người con, hay vợ, hay những người phục vụ, hay những người đưa tin, hay những người làm công, họ có khéo nghe, họ có lóng tai, họ có an trú tâm hiểu biết.

Phân biệt phước đức bố thí: đối tượng cho góp một phần rất lớn trong việc hình thành nghiệp quả.

  1. Câu chuyện tiền thân của Phật trong vai trưởng giả Velama về việc bố thí rộng lớn: cung cấp số lượng rất lớn 4 thứ nhu yếu cuộc sống (ẩm thực, y phục, thuốc và chỗ ngủ)
  2. Bố thí rộng lớn không bằng bố thí cho một người chánh kiến
  3. 100 người chánh kiến không bằng 1 vị Nhất lai
  4. 100 vị Nhất lai không bằng 1 vị Bất lai
  5. 100 vị Bất lai không bằng 1 vị A la hán
  6. 100 vị a la hán không bằng 1 vị Độc giác Phật
  7. 100 vị độc giác Phật không bằng 1 vị Phật chánh đẳng giác
  8. Chúng tăng
  9. Người xây dựng tăng xá
  10. Quy y tam bảo
  11. Người hành trì ngũ giới
  12. Người tu tập từ tâm
  13. Người thực hành vô thường quán
  14. Hình ảnh Nữ thần là hình ảnh của những người xúi giục người khác từ bỏ làm việc lành, ngăn cản người khác làm việc thiện, đặc biệt là những lúc họ sa cơ lỡ vận, thất bại. Đó cũng là hình ảnh của những tâm niệm hẹp hòi, ích kỷ, nhỏ nhen, mê mờ thường xuyên nổi dậy trong tâm chúng ta. Chính những người ác và tâm niệm ác như thế cản trở chúng ta làm lành, gieo thiện nghiệp.

Nhìn lại xem ta đã từng khuyên người khác bớt làm thiện khi thấy họ sa cơ lỡ vận? Ta đã từng là hiện thân của nữ thần, đối tượng được nói đến trong bài kệ thứ 119.

  1. Hình ảnh ông Cấp Cô Độc: đối tượng của bài kệ 120

a)    Buồn phiền lo lắng khi không đủ khả năng cúng dường tăng chúng những thức ăn ngon vì nghèo. Chúng ta cũng đã từng hơn một lần có chung tâm trạng như thế này. Lời khuyên là: tiếp tục cúng với tâm ý thanh tịnh mới thoát được nghèo.

b)    Không nghe theo lời xúi giục, mà nhiều lúc rất hợp tình hợp lý đối với chúng ta,  của nữ thần. Kiên quyết, dũng cảm tiếp tục con đừng mình đang đi, tiếp tục cúng dường dù khánh kiệt gia tài. Chúng ta cần sáng suốt trước những lời khuyên, đặc biệt là những lời khuyên bớt làm lành, ít đi chùa, tránh xa tam bảo.

  1. Từ hai bài kệ trên cho chúng ta thấy hai cái nhìn sai lầm về nghiệp: vì mê mờ nên khi thiện nghiệp chưa chín, chưa có kết quả chúng ta cho đó là ác nghiệp; ác nghiệp chưa thành quả ta cho đó là thiện. Chỉ khi có kết quả mới tự nhận hành động mình đã làm là thiện hay ác. Ví dụ như trồng cây, như nuôi dạy con.

Người sáng suốt, có trí thì ý thức thiện ác ngay từ đầu, ngay từ trong nhân, chứ không đợi đến lúc cuối, lúc ra quả. Vì thế học vẫn tiếp tục làm thiện, dù trên con đường đi đến quả ấy có những chướng ngại, khó khăn.

  1. Đừng nhìn vào những nghiệp quả mà đánh giá người khác là ác hay thiện vì thiện nghiệp cần thời gian để chín muồi. Biết khi nào nghiệp chín muồi thì cần phải có tuệ giác.
  2. Hãy dũng cảm và kiên trì làm thiện, không bao giờ từ bỏ sự san sẻ giúp đở, dù trên con đường làm thiện ấy có những giai đoạn khó khăn, thị phi, trở ngại, xúi giục, vu khống, mỉa mai.

Sorry, no comments or trackbacks are allowed on this post.